Zostań przyjacielem cerkiew.pl
Przygotowanie i wypełnienie
22 czerwca 2026
Przede wszystkim musimy uświadomić sobie, że przygotowanie stanowi stały i istotny aspekt całokształtu kultu Kościoła. Nie sposób wejść w ducha liturgii, zrozumieć jej znaczenia i prawdziwie w niej uczestniczyć, jeśli wcześniej nie zrozumiemy, że jest ona zbudowana przede wszystkim na podwójnym rytmie przygotowania i wypełnienia, który jest nieodzowny dla liturgii, ponieważ objawia, a zarazem urzeczywistnia podwójną naturę i funkcję samego Kościoła.
Z jednej strony sam Kościół jest przygotowaniem: „przygotowuje” nas do życia wiecznego. Jego zadaniem jest przemieniać całe nasze życie w przygotowanie. Poprzez swoje zwiastowanie, nauczanie i modlitwę nieustannie objawia nam, że ostateczna „wartość”, która nadaje sens i kierunek naszemu życiu, znajduje się „na końcu”, jest „tym, co ma przyjść”, czymś, czego należy się spodziewać, oczekiwać i czego należy wyglądać z nadzieją. Bez tego podstawowego wymiaru „przygotowania” po prostu nie ma chrześcijaństwa ani Kościoła. Dlatego liturgia Kościoła jest zawsze i przede wszystkim przygotowaniem: nieustannie sięga poza samą siebie, poza teraźniejszość, a jej funkcją jest wprowadzać nas w owo przygotowanie i w ten sposób przemieniać nasze życie przez odniesienie go do jego wypełnienia w Królestwie Bożym.
Z drugiej jednak strony Kościół jest również i w sposób zasadniczy wypełnieniem. Wydarzenia, które dały mu początek i stanowią samo źródło jego wiary i życia, już się dokonały. Chrystus przyszedł. W Nim człowiek został przebóstwiony i wstąpił do nieba. Duch Święty przyszedł, a Jego przyjście zapoczątkowało Królestwo Boże. Łaska została nam dana i Kościół rzeczywiście jest „niebem na ziemi”, ponieważ w nim mamy dostęp do uczty Chrystusa w Jego Królestwie. Otrzymaliśmy Ducha Świętego i możemy już teraz uczestniczyć w nowym życiu oraz pozostawać w komunii z Bogiem.
To właśnie w liturgii i poprzez liturgię ta podwójna natura Kościoła zostaje nam objawiona i przekazana. Właściwą funkcją liturgii jest „czynić” Kościół przygotowaniem i objawiać go jako wypełnienie. Każdy dzień, każdy tydzień i każdy rok zostają w ten sposób przemienione i uczynione tą podwójną rzeczywistością, korelacją między „już” a „jeszcze nie”. Nie moglibyśmy przygotować się na Królestwo Boże, które „ma dopiero nadejść”, gdyby Królestwo nie było nam już dane. Nigdy nie moglibyśmy uczynić końca przedmiotem miłości, nadziei i pragnienia, gdyby nie został nam objawiony jako chwalebny i promienny początek. Nigdy nie moglibyśmy modlić się: „Przyjdź Królestwo Twoje!”, gdyby smak tego Królestwa nie został nam już udzielony. Gdyby liturgia Kościoła nie była „wypełnieniem”, nasze życie nigdy nie mogłoby stać się „przygotowaniem”. Ten podwójny rytm przygotowania i wypełnienia, daleki od przypadkowości, stanowi samą istotę liturgicznego życia Kościoła, liturgii nie tylko jako całości, lecz także każdej z jej części składowych – każdego okresu liturgicznego, każdego nabożeństwa i każdego sakramentu. Czym byłaby Pascha bez świetlistej ciszy Wielkiej i Świętej Soboty? Czym byłaby uroczysta ciemność Wielkiego Piątku bez długiego wielkopostnego przygotowania? A czyż smutek Wielkiego Postu nie staje się „świetlistym smutkiem” dzięki światłu, które pada na niego z Paschy, do której przygotowuje? Jeżeli dzisiaj liturgia Kościoła przestała być dla wielu ludzi najgłębszą potrzebą i radością ich życia, to przede wszystkim dlatego, że zapomnieli oni, albo być może nigdy nie poznali, podstawowego liturgicznego prawa przygotowania i wypełnienia. Nie doświadczają wypełnienia, ponieważ lekceważą przygotowanie, a lekceważą przygotowanie, ponieważ nie pragną żadnego wypełnienia. Wówczas liturgia rzeczywiście jawi się jako nieistotna pozostałość archaicznych form, którą należałoby ożywić jakimś „koncertem” albo sztuczną i pozbawioną smaku „uroczystością”.
o. Aleksander Schmemann (tłum. Jakub Oniszczuk)
za: Of water and of Spirit, Alexander Schememann, Crestwood 1995, p.16-18.
fotografia: Aleksander Wasyluk /orthphoto.net/
Z jednej strony sam Kościół jest przygotowaniem: „przygotowuje” nas do życia wiecznego. Jego zadaniem jest przemieniać całe nasze życie w przygotowanie. Poprzez swoje zwiastowanie, nauczanie i modlitwę nieustannie objawia nam, że ostateczna „wartość”, która nadaje sens i kierunek naszemu życiu, znajduje się „na końcu”, jest „tym, co ma przyjść”, czymś, czego należy się spodziewać, oczekiwać i czego należy wyglądać z nadzieją. Bez tego podstawowego wymiaru „przygotowania” po prostu nie ma chrześcijaństwa ani Kościoła. Dlatego liturgia Kościoła jest zawsze i przede wszystkim przygotowaniem: nieustannie sięga poza samą siebie, poza teraźniejszość, a jej funkcją jest wprowadzać nas w owo przygotowanie i w ten sposób przemieniać nasze życie przez odniesienie go do jego wypełnienia w Królestwie Bożym.
Z drugiej jednak strony Kościół jest również i w sposób zasadniczy wypełnieniem. Wydarzenia, które dały mu początek i stanowią samo źródło jego wiary i życia, już się dokonały. Chrystus przyszedł. W Nim człowiek został przebóstwiony i wstąpił do nieba. Duch Święty przyszedł, a Jego przyjście zapoczątkowało Królestwo Boże. Łaska została nam dana i Kościół rzeczywiście jest „niebem na ziemi”, ponieważ w nim mamy dostęp do uczty Chrystusa w Jego Królestwie. Otrzymaliśmy Ducha Świętego i możemy już teraz uczestniczyć w nowym życiu oraz pozostawać w komunii z Bogiem.
To właśnie w liturgii i poprzez liturgię ta podwójna natura Kościoła zostaje nam objawiona i przekazana. Właściwą funkcją liturgii jest „czynić” Kościół przygotowaniem i objawiać go jako wypełnienie. Każdy dzień, każdy tydzień i każdy rok zostają w ten sposób przemienione i uczynione tą podwójną rzeczywistością, korelacją między „już” a „jeszcze nie”. Nie moglibyśmy przygotować się na Królestwo Boże, które „ma dopiero nadejść”, gdyby Królestwo nie było nam już dane. Nigdy nie moglibyśmy uczynić końca przedmiotem miłości, nadziei i pragnienia, gdyby nie został nam objawiony jako chwalebny i promienny początek. Nigdy nie moglibyśmy modlić się: „Przyjdź Królestwo Twoje!”, gdyby smak tego Królestwa nie został nam już udzielony. Gdyby liturgia Kościoła nie była „wypełnieniem”, nasze życie nigdy nie mogłoby stać się „przygotowaniem”. Ten podwójny rytm przygotowania i wypełnienia, daleki od przypadkowości, stanowi samą istotę liturgicznego życia Kościoła, liturgii nie tylko jako całości, lecz także każdej z jej części składowych – każdego okresu liturgicznego, każdego nabożeństwa i każdego sakramentu. Czym byłaby Pascha bez świetlistej ciszy Wielkiej i Świętej Soboty? Czym byłaby uroczysta ciemność Wielkiego Piątku bez długiego wielkopostnego przygotowania? A czyż smutek Wielkiego Postu nie staje się „świetlistym smutkiem” dzięki światłu, które pada na niego z Paschy, do której przygotowuje? Jeżeli dzisiaj liturgia Kościoła przestała być dla wielu ludzi najgłębszą potrzebą i radością ich życia, to przede wszystkim dlatego, że zapomnieli oni, albo być może nigdy nie poznali, podstawowego liturgicznego prawa przygotowania i wypełnienia. Nie doświadczają wypełnienia, ponieważ lekceważą przygotowanie, a lekceważą przygotowanie, ponieważ nie pragną żadnego wypełnienia. Wówczas liturgia rzeczywiście jawi się jako nieistotna pozostałość archaicznych form, którą należałoby ożywić jakimś „koncertem” albo sztuczną i pozbawioną smaku „uroczystością”.
o. Aleksander Schmemann (tłum. Jakub Oniszczuk)
za: Of water and of Spirit, Alexander Schememann, Crestwood 1995, p.16-18.
fotografia: Aleksander Wasyluk /orthphoto.net/