Zostań przyjacielem cerkiew.pl
2 minuty z Ojcami: porządek natury
24 lutego 2026
Św. Grzegorz z Nyssy pisał:
Byłoby zbyteczne udowadniać za pomocą rozumowania, że wszystko, co znajduje się w porządku bytów po Bogu i co poznajemy umysłem lub wzrokiem, zawdzięcza Mu istnienie. Nikt bowiem, jak sądzę, kto kiedykolwiek zbadał prawdę dotyczącą bytów, nie będzie się sprzeciwiał przyjęciu tej tezy.
Każdy zgodzi się, że wszystko zależy od jednej przyczyny i żaden z bytów nie ma istnienia sam z siebie, i nie jest dla siebie zasadą ani przyczyną, lecz że istnieje tylko jedna natura niestworzona i wieczna, niezmienna, przewyższająca wszelką ludzką myśl, nie podlegająca wzrostowi ani pomniejszeniu, nie dająca się objąć żadną definicją. Jej dziełem jest czas i przestrzeń, i wszystko, co się w nich znajduje, a także to, co poza nimi, byty rozumne i ponadświatowe, które można ogarnąć myślą.
Gdy mówimy, że pośród rzeczy stworzonych jest również ludzka natura, jako przewodnikiem posługujemy się wówczas natchnionym Słowem Bożym. Ono przekazuje, że gdy Bóg wszystko powołał do istnienia, na ziemi pojawił się także człowiek. Z natury jest on złożony z różnych elementów, gdyż substancja boska i rozumna (tj. dusza) jest w nim złączona z częścią ustanowioną ze wszystkich pierwiastków świata (tj. z ciałem). Został stworzony przez Stwórcę, aby być żywym wizerunkiem Bożej potęgi, znajdującej się ponad światem. Przytoczmy słowa samego Pisma: „I stworzył Bóg człowieka, na obraz Boży go stworzył”.
O przyczynie ustanowienia takiej formy życia mówili niektórzy nasi poprzednicy. Całe stworzenie dzieli się, jak głosi Apostoł, na dwie części: widzialną i niewidzialną (niewidzialne oznacza rzeczywistość rozumną i niecielesną, widzialne zaś – zmysłową i cielesną). Wszystko zatem, co istnieje, dzieli się na dwie części: zmysłową oraz poznawalną dzięki rozumowaniu. Aniołowie natomiast, jako byty niewidzialne, przebywają ponad światem i niebem. Ta bowiem siedziba jest odpowiednia dla ich bezcielesnej natury, gdyż natura rozumna jest delikatna, czysta, lekka i zwinna, jak i ciało niebiańskie jest delikatne, lekkie i zawsze w ruchu. Ziemia natomiast, która jest ostatnią z rzeczy widzialnych, nie nadaje się na mieszkanie dla istot rozumnych (co ma bowiem wspólnego to, co się wznosi ku górze i jest lekkie z tym, co ciężkie?). By jednak ziemia nie była zupełnie pozbawiona elementu rozumnego i bezcielesnego, na mocy wspanialszego zamysłu ustanowiono naturę ludzką: rozumna i boska substancja duszy została oblepiona elementami ziemskimi, aby w połączeniu z tym, co ciężkie i cielesne, dusza mogła zamieszkać na ziemi; ciało bowiem ma coś pokrewnego z ziemią.
Każdy zgodzi się, że wszystko zależy od jednej przyczyny i żaden z bytów nie ma istnienia sam z siebie, i nie jest dla siebie zasadą ani przyczyną, lecz że istnieje tylko jedna natura niestworzona i wieczna, niezmienna, przewyższająca wszelką ludzką myśl, nie podlegająca wzrostowi ani pomniejszeniu, nie dająca się objąć żadną definicją. Jej dziełem jest czas i przestrzeń, i wszystko, co się w nich znajduje, a także to, co poza nimi, byty rozumne i ponadświatowe, które można ogarnąć myślą.
Gdy mówimy, że pośród rzeczy stworzonych jest również ludzka natura, jako przewodnikiem posługujemy się wówczas natchnionym Słowem Bożym. Ono przekazuje, że gdy Bóg wszystko powołał do istnienia, na ziemi pojawił się także człowiek. Z natury jest on złożony z różnych elementów, gdyż substancja boska i rozumna (tj. dusza) jest w nim złączona z częścią ustanowioną ze wszystkich pierwiastków świata (tj. z ciałem). Został stworzony przez Stwórcę, aby być żywym wizerunkiem Bożej potęgi, znajdującej się ponad światem. Przytoczmy słowa samego Pisma: „I stworzył Bóg człowieka, na obraz Boży go stworzył”.
O przyczynie ustanowienia takiej formy życia mówili niektórzy nasi poprzednicy. Całe stworzenie dzieli się, jak głosi Apostoł, na dwie części: widzialną i niewidzialną (niewidzialne oznacza rzeczywistość rozumną i niecielesną, widzialne zaś – zmysłową i cielesną). Wszystko zatem, co istnieje, dzieli się na dwie części: zmysłową oraz poznawalną dzięki rozumowaniu. Aniołowie natomiast, jako byty niewidzialne, przebywają ponad światem i niebem. Ta bowiem siedziba jest odpowiednia dla ich bezcielesnej natury, gdyż natura rozumna jest delikatna, czysta, lekka i zwinna, jak i ciało niebiańskie jest delikatne, lekkie i zawsze w ruchu. Ziemia natomiast, która jest ostatnią z rzeczy widzialnych, nie nadaje się na mieszkanie dla istot rozumnych (co ma bowiem wspólnego to, co się wznosi ku górze i jest lekkie z tym, co ciężkie?). By jednak ziemia nie była zupełnie pozbawiona elementu rozumnego i bezcielesnego, na mocy wspanialszego zamysłu ustanowiono naturę ludzką: rozumna i boska substancja duszy została oblepiona elementami ziemskimi, aby w połączeniu z tym, co ciężkie i cielesne, dusza mogła zamieszkać na ziemi; ciało bowiem ma coś pokrewnego z ziemią.
Grzegorz z Nyssy, O dzieciach przedwcześnie zmarłych (tłum. Marta Przyszychowska) [w: Bóg i zło. Pisma Bazylego Wielkiego, Grzegorza z Nyssy i Jana Chryzostoma, opr. ks. Józef Naumowicz], Wydawnictwo M, Kraków 2003, s. 71-72.
Wybór tekstu: Jakub Oniszczuk.