Zostań przyjacielem cerkiew.pl
Nowość wydawnicza: Święci Serbskiej Cerkwi Prawosławnej
27 listopada 2025
U schyłku 2025 roku ukazała się kolejna książka Jarosława Charkiewicza, który od lat zajmuje się m.in. prawosławną hagiografią. Po pracach poświęconych świętym Cerkwi prawosławnej w Polsce, świętym białoruskim, gruzińskim, cypryjskim, rumuńskim i albańskim, tym razem przedmiotem zainteresowań autora zostali święci szczególnie czczeni w Serbskiej Cerkwi Prawosławnej. Cerkiew ta ma wielu świętych, wśród których szczególnie liczni są święci hierarchowie, władcy, mnisi i męczennicy. Wszyscy oni zaświadczają o ogromnej roli Prawosławia w dziejach państwowości serbskiej, której bez współdziałania Cerkwi zapewne by nie było. Obecnie święci ci modlą się za swoje państwo, naród i Cerkiew, upraszając dla nich u Boga łask niezbędnych do dalszego trwania w wierze i rozwoju. Wielu serbskim świętym cześć oddają również inne lokalne Cerkwie prawosławne, w tym Cerkiew prawosławna w Polsce, stawiając ich za wzór gorliwości w wierze.
W „Słowie wstępnym” do prezentowanej pracy metropolita warszawski i całej Polski Sawa, pisząc, że „święci są owocem duchowości narodu serbskiego”, podkreślił też związany z tym aspekt historyczny: „W ciągu swojej wielowiekowej, burzliwej historii Serbowie wiele wycierpieli od innych, innosławnych narodów. Czyniąc to, często poświęcali swoje życie za innych, ale też w obronie swojej wiary i Cerkwi, i swojego państwa. Szczególnie trudnych czasów Serbska Cerkiew Prawosławna i państwowość serbska doświadczyły w okresie trwającej niemal pół tysiąclecia (od bitwy na Kosowym Polu w 1389 r. do odzyskania niepodległości przez Serbię w 1878 r.) okupacji przez Imperium Osmańskie. Wielu męczenników przyniosły też czasy II wojny światowej”.
Autor „Wprowadzenia” do książki, wybitny polski slawista prof. dr hab. Aleksander Naumow, również nie omieszkał zacytować zwierzchnika naszej Cerkwi, który w albumie „Kolory Prawosławia. Serbia” napisał: „Ziemia serbska, od zarania obecności Słowian na tych terenach, była i jest związana z Prawosławiem. Nie powinno więc dziwić odwieczne i nadal obecne utożsamianie Serba-patrioty z Serbem-prawosławnym, a prawosławnego Serba z patriotą państwa serbskiego. Synonimiczność narodu i religii zakorzenione są w Serbii głęboko. Korzenie te tkwią w trwałym fundamencie, na którym wyrósł zarówno naród serbski, jak i serbskie Prawosławie. Na fundamencie tym, cegła po cegle, wznoszona była i jest świątynia państwa serbskiego i serbskiej prawosławnej religijności. Spoiwem tych cegieł była i pozostaje specyficzna zaprawa, zroszona krwią serbskich męczenników za wiarę, umacniana dalekowzroczną myślą głęboko wierzących serbskich władców i utrwalana łzami modlitw oddanych Bogu serbskich mnichów i mniszek”. Trudno się z tymi słowami nie zgodzić.
W książce zaprezentowano, w porządku zbliżonym do chronologicznego, blisko stu świętych pojedynczych i grup świętych (dotyczy to w szczególności męczenników). Cerkiew serbska i serbski naród na przestrzeni wieków wnosili ich imiona do skarbnicy ogólnoprawosławnej i ogólnosłowiańskiej świętości. Wspomniany prof. Aleksander Naumow zauważył, że prezentowana praca „obejmuje tylko świętych lokalnych, związanych z historycznym terytorium ziem serbskich. Gdy patrzymy na całość narodowej świętości Serbów, wyraźnie widać kilka grup: (1) kult dynastii Nemanjiciów, (2) kult Łazarza i Kosowego Pola, (3) kult dynastii Brankoviciów, (4) kulty czarnogórskie, (5) kult nowych męczenników. Wszyscy ci święci są owocem duchowości narodu serbskiego, jego dumą i dziedzictwem duchowym. Ich kult jest niewyczerpalnym źródłem przesyconym mocą łaski Bożej, a oddawanie czci świętym jest rzeczywistym środkiem służącym pozytywnym zmianom, przemianie życia ludzkiego, zbliżaniu się chrześcijan do ideału ewangelicznego.
Ważnym elementem książki są ilustrujące ją liczne przedstawienia ikonograficzne zaprezentowanych w niej świętych, z których uwagę przyciągają szczególnie freski sięgające XIII i XIV w. z monasterów Peć, Gračanica, Visoki Dečani, Studenica i Sopoćani. Pracę zdobi też oryginalna okładka, na której znalazły się ikonograficzne wizerunki kilkudziesięciu najbardziej znanych świętych Serbskiej Cerkwi Prawosławnej.
Praca ma charakter popularnonaukowy. Popularyzuje ona wiedzę o serbskich świętych, z których tylko część jest w naszej Cerkwi i kraju dobrze znana, jak np. Paraskiewa Serbska, Sawa Serbski, książę Łazarz, Bazyli Ostrogski, biskup Mikołaj Serbski czy Justyn Popović. Tym ważniejsze wydaje się omówienie w książce postaci świętych mało znanych lub zupełnie u nas nieznanych, a wartych szerszej popularyzacji. W szczególności dotyczy to mnichów i serbskich władców schyłku średniowiecza i nowomęczenników XX wieku.
Niech książka ta wzmocni duchową więź między naszym i serbskim Prawosławiem, między kulturą Rzeczypospolitej i przepięknym i arcyciekawym krajem, jakim jest Serbia.
Książkę można nabyć m.in. w Składzie Metropolitalnym w Warszawie (al. Solidarności 52), siedzibie wydawnictwa (Białystok, ul. św. Mikołaja 5, tel./fax 85-744-36-46, [email protected]), Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku, sklepiku Bractwa Młodzieży Prawosławnej w Białymstoku i poprzez internet za pośrednictwem strony www.sklep.cerkiew.pl.
Jarosław Charkiewicz
_____________
Jarosław Charkiewicz, Święci Serbskiej Cerkwi Prawosławnej, Wydawnictwo Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, Warszawa 2025, s. 464.
W „Słowie wstępnym” do prezentowanej pracy metropolita warszawski i całej Polski Sawa, pisząc, że „święci są owocem duchowości narodu serbskiego”, podkreślił też związany z tym aspekt historyczny: „W ciągu swojej wielowiekowej, burzliwej historii Serbowie wiele wycierpieli od innych, innosławnych narodów. Czyniąc to, często poświęcali swoje życie za innych, ale też w obronie swojej wiary i Cerkwi, i swojego państwa. Szczególnie trudnych czasów Serbska Cerkiew Prawosławna i państwowość serbska doświadczyły w okresie trwającej niemal pół tysiąclecia (od bitwy na Kosowym Polu w 1389 r. do odzyskania niepodległości przez Serbię w 1878 r.) okupacji przez Imperium Osmańskie. Wielu męczenników przyniosły też czasy II wojny światowej”.
Autor „Wprowadzenia” do książki, wybitny polski slawista prof. dr hab. Aleksander Naumow, również nie omieszkał zacytować zwierzchnika naszej Cerkwi, który w albumie „Kolory Prawosławia. Serbia” napisał: „Ziemia serbska, od zarania obecności Słowian na tych terenach, była i jest związana z Prawosławiem. Nie powinno więc dziwić odwieczne i nadal obecne utożsamianie Serba-patrioty z Serbem-prawosławnym, a prawosławnego Serba z patriotą państwa serbskiego. Synonimiczność narodu i religii zakorzenione są w Serbii głęboko. Korzenie te tkwią w trwałym fundamencie, na którym wyrósł zarówno naród serbski, jak i serbskie Prawosławie. Na fundamencie tym, cegła po cegle, wznoszona była i jest świątynia państwa serbskiego i serbskiej prawosławnej religijności. Spoiwem tych cegieł była i pozostaje specyficzna zaprawa, zroszona krwią serbskich męczenników za wiarę, umacniana dalekowzroczną myślą głęboko wierzących serbskich władców i utrwalana łzami modlitw oddanych Bogu serbskich mnichów i mniszek”. Trudno się z tymi słowami nie zgodzić.
W książce zaprezentowano, w porządku zbliżonym do chronologicznego, blisko stu świętych pojedynczych i grup świętych (dotyczy to w szczególności męczenników). Cerkiew serbska i serbski naród na przestrzeni wieków wnosili ich imiona do skarbnicy ogólnoprawosławnej i ogólnosłowiańskiej świętości. Wspomniany prof. Aleksander Naumow zauważył, że prezentowana praca „obejmuje tylko świętych lokalnych, związanych z historycznym terytorium ziem serbskich. Gdy patrzymy na całość narodowej świętości Serbów, wyraźnie widać kilka grup: (1) kult dynastii Nemanjiciów, (2) kult Łazarza i Kosowego Pola, (3) kult dynastii Brankoviciów, (4) kulty czarnogórskie, (5) kult nowych męczenników. Wszyscy ci święci są owocem duchowości narodu serbskiego, jego dumą i dziedzictwem duchowym. Ich kult jest niewyczerpalnym źródłem przesyconym mocą łaski Bożej, a oddawanie czci świętym jest rzeczywistym środkiem służącym pozytywnym zmianom, przemianie życia ludzkiego, zbliżaniu się chrześcijan do ideału ewangelicznego.
Ważnym elementem książki są ilustrujące ją liczne przedstawienia ikonograficzne zaprezentowanych w niej świętych, z których uwagę przyciągają szczególnie freski sięgające XIII i XIV w. z monasterów Peć, Gračanica, Visoki Dečani, Studenica i Sopoćani. Pracę zdobi też oryginalna okładka, na której znalazły się ikonograficzne wizerunki kilkudziesięciu najbardziej znanych świętych Serbskiej Cerkwi Prawosławnej.
Praca ma charakter popularnonaukowy. Popularyzuje ona wiedzę o serbskich świętych, z których tylko część jest w naszej Cerkwi i kraju dobrze znana, jak np. Paraskiewa Serbska, Sawa Serbski, książę Łazarz, Bazyli Ostrogski, biskup Mikołaj Serbski czy Justyn Popović. Tym ważniejsze wydaje się omówienie w książce postaci świętych mało znanych lub zupełnie u nas nieznanych, a wartych szerszej popularyzacji. W szczególności dotyczy to mnichów i serbskich władców schyłku średniowiecza i nowomęczenników XX wieku.
Niech książka ta wzmocni duchową więź między naszym i serbskim Prawosławiem, między kulturą Rzeczypospolitej i przepięknym i arcyciekawym krajem, jakim jest Serbia.
Książkę można nabyć m.in. w Składzie Metropolitalnym w Warszawie (al. Solidarności 52), siedzibie wydawnictwa (Białystok, ul. św. Mikołaja 5, tel./fax 85-744-36-46, [email protected]), Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku, sklepiku Bractwa Młodzieży Prawosławnej w Białymstoku i poprzez internet za pośrednictwem strony www.sklep.cerkiew.pl.
Jarosław Charkiewicz
_____________
Jarosław Charkiewicz, Święci Serbskiej Cerkwi Prawosławnej, Wydawnictwo Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, Warszawa 2025, s. 464.