polska: Nowość wydawnicza: Kolory Prawosławia. Grecja Kontynentalna

Nowość wydawnicza: Kolory Prawosławia. Grecja Kontynentalna

Jarosław Charkiewicz, 12 grudnia 2023

Jak nakazuje już wieloletnia tradycja, na krótko przed Bożym Narodzeniem Wydawnictwo Warszawskiej Metropolii Prawosławnej oddało do rąk czytelników kolejny oryginalny świąteczny prezent. To już dwunasty w serii album poświęcony wielokulturowości i wielobarwności Cerkwi prawosławnej na świecie pod ogólnym tytułem „Kolory Prawosławia”. Najnowszy album poświęcony został Grecji, a dokładniej kontynentalnej części tego państwa. Wydanie drugiego, wyspiarskiego, tomu greckiego albumu planowane jest na 2024 rok.

Zasadniczą, fotograficzną część albumu poprzedzają trzy teksty wprowadzające. Dwa z nich to „Słowa wstępne” zwierzchników Cerkwi prawosławnej w Polsce i Greckiej Cerkwi Prawosławnej – metropolity Sawy i arcybiskupa Hieronima II. Trzeci tekst, autorstwa arcybiskupa wrocławskiego i szczecińskiego Jerzego, przedstawia zarys dziejów Prawosławia w Grecji.

W „Słowie wstępnym” do albumu zwierzchnik naszej Cerkwi napisał m.in.: „Niniejszy album przybliża bogate dziedzictwo religijne Prawosławia w Republice Greckiej. Jurysdykcyjnie około połowy jej obszaru znajduje się w jurysdykcji Patriarchatu Konstantynopolitańskiego (w szczególności autonomiczna Cerkiew Krety, Święta Góra Atos i archipelag wysp Dodekanez), jednak centralna Grecja podlega bezpośredniej jurysdykcji Greckiej Cerkwi Prawosławnej, na czele której stoi obecnie arcybiskup Aten i całej Grecji Hieronim II”. Odnosząc się do stosunków międzycerkiewnych, metropolita Sawa stwierdził, że „Wzajemne relacje Greckiej Cerkwi Prawosławnej i Cerkwi prawosławnej w Polsce były i są przyjacielskie. Osobiście kilkakrotnie składałem oficjalne wizyty w Grecji. W 2002 r. otrzymałem doktorat honorowy Uniwersytetu Arystotelesa w Salonikach. Naszą Cerkiew w 2003 r. odwiedził też poprzedni zwierzchnik Cerkwi greckiej arcybiskup Chrystodoulos, który podczas tej wizyty przewodniczył uroczystościom z okazji święta Przemienienia Pańskiego na Świętej Górze Grabarce i został uhonorowany doktoratem honoris causa Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie”.

Z kolei arcybiskup Hieronim II, w swoim „Słowie wstępnym” porusza pojęcie piękna, które „pragnie nam objawić sposób, w jaki ziemska rzeczywistość uwalnia się od śmierci i rozkładu oraz uczestniczy w pewnej innej, nieśmiertelnej i niebiańskiej rzeczywistości, nieulegającej rozkładowi i charyzmatycznej, którą jest udział w pięknie Boga i Jego świętych”. Nawiązując do tego, pisze dalej: „Taki właśnie jest cel niniejszej publikacji, w której przedstawiane są cerkiewne zabytki Grecji: każda fotograficzna ilustracja jest świadectwem życia liturgicznego i Bożej jedności, a nie świadectwem artystycznej kreatywności czy improwizacji jakiegoś artystycznego geniuszu, ani też nie służy interesownym celom artystycznym, nie wyraża rozczłonkowania historii, lecz funkcjonuje w kulcie Bożym w sposób jednoczący. Dla wierzącego ludu znajomość z Chrystusem nie odbywa się za pośrednictwem wspomnień i historycznych retrospekcji, lecz trwale istnieje Święta Liturgia i sakralna sztuka cerkiewna, która zawsze stanowi miarę i kryterium prawosławnego sposobu myślenia i bezpośrednie, namacalne doświadczenie wiary prawosławnych na temat człowieka i zbawienia świata”.

Zapoznanie się z fotografiami, przedstawionymi w albumie, warto poprzedzić też lekturą szkicu historycznego autorstwa arcybiskupa Jerzego, znającego Grecję i Cerkiew grecką jak mało kto, przy tym nie tylko ze względu na ukończone tam studia teologiczne i wspaniałą znajomość języka greckiego.

Autor wprowadzenia kreśli najważniejsze etapy w historii Cerkwi na terenach współczesnej Grecji, poczynając od czasów apostolskich aż po czasy współczesne. Pisze m.in. o ściśle związanych z tą historią postaciach świętych: apostole Pawle, św. Dionizym Areopagicie – pierwszym biskupie Aten, św. wielkomęczenniku Dymitrze z Tesalonik, św. patriarsze Focjuszu, który „do dziś cieszy się wśród Greków wyjątkową czcią”. Zatrzymuje się na bolesnych okresach w życiu Cerkwi w Grecji związanych z wyprawami krzyżowymi i trwającym kilka wieków tureckim panowaniem. Krótko omawia drogę do autokefalii Cerkwi greckiej i jej współczesny „specyficzny model samodzielności”, najogólniej polegający na tym, że część terytorium Grecji podlega Patriarchatowi Konstantynopolitańskiemu, a część Greckiej Cerkwi Prawosławnej. W swym szkicu autor wyjaśnia też, że najwyższym organem administracyjnym Cerkwi greckiej nie jest jej zwierzchnik, jak w innych lokalnych Cerkwiach prawosławnych, lecz Święty Synod, w którym zasiadają po kolei biskupi diecezjalni, a jego przewodniczącym jest każdy kolejny metropolita ateński.

Zaprezentowane w albumie fotografie w zamyśle redakcji zostały podzielone na cztery grupy, kierując się przy tym względami geograficznymi. Każdy z rozdziałów poprzedza mapka z zaznaczonymi miejscami, gdzie wykonano zaprezentowane w albumie zdjęcia. Na początku zostały przedstawione miejsca położone w kontynentalnej Grecji północno-wschodniej, a następnie kolejno w części północno-zachodniej, środkowej i południowej. W albumie nie zaprezentowano fotografii z greckich wysp znajdujących się na Morzu Jońskim i Morzu Egejskim, w tym na największej greckiej wyspie, jaką jest Kreta. Ich piękno ma być przedstawione w drugim tomie publikacji. Album nie zawiera również zdjęć ze św. Góry Atos, która – jak pisze metropolita Sawa w „Słowie wstępnym” „mamy nadzieję – zostanie zaprezentowana w kolejnym albumie”.

W albumie zostało zaprezentowanych 181 fotografii ukazujących różnorodne miejsca, architekturę, nabożeństwa, duchowość, ludzi. Fotografie te zostały udostępnione przez 89 autorów z 8 krajów na 3 kontynentach, co sprawia, że – tak jak i we wcześniejszych albumach – wydanie to ma charakter międzynarodowy. Zdecydowana większość zaprezentowanych zdjęć pochodzi z międzynarodowego konkursu fotograficznego, którego głównym organizatorem było Stowarzyszenie Orthnet, prowadzące witrynę internetową www. orthphoto.net.

Prezentowany album wydaje się być znakomitym prezentem z okazji święta Narodzenia Chrystusa, przy tym nie tylko dla osób znających język polski. Równolegle wszystkie znajdujące się w albumie teksty zostały zaprezentowane również w języku greckim, angielskim i rosyjskim. Pozwala to sprezentować go również swym znajomym niewładającym językiem polskim.

Metropolita warszawski i całej Polski Sawa w „Słowie wstępnym” wyraził nadzieję, że „Prezentowany album powinien przyczynić się nie tylko do zainteresowania wiernych Cerkwi prawosławnej w Polsce, czy szerzej mieszkańców naszego kraju, wizytami w Grecji, ale również do przybliżenia polskim obywatelom prawosławnego dziedzictwa tego wyjątkowego kraju. Ważne jest bowiem, aby polscy turyści wypoczywający w Grecji zdawali sobie sprawę, jak ważne miejsce w życiu Greków zajmuje Prawosławie, jak cenią i szczycą się swoją wiarą”. „Grecja jest niezwykle bliska Polsce, a szczególnie prawosławnym wiernym. – pisze z kolei w swym szkicu historycznym arcybiskup Jerzy. – Jej przyjazne nastawienie, przepiękna przyroda i walory turystyczne, a nade wszystko uduchowione sanktuaria i monastery powodują, że wiele aspektów życia mniszego i cerkiewnego na dobre wzbogaciło i naszą tradycję”.

Książkę można nabyć m.in. w Składzie Metropolitalnym w Warszawie (al. Solidarności 52), siedzibie wydawnictwa (Białystok, ul. św. Mikołaja 5, tel./fax 85-744-36-46, wydawnictwo@orthodox.pl), Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku, sklepiku Bractwa Młodzieży Prawosławnej w Białymstoku i poprzez internet za pośrednictwem strony www.sklep.cerkiew.pl.

Jarosław Charkiewicz
________________

Kolory Prawosławia. Grecja – Kontynent, Warszawska Metropolia Prawosławna, Warszawa 2023, s. 232.